Pandora's Box:Darwin'in Tanrısı

İstanbul’a tatil için geldiğimiz zaman annem tömer’e gitti birkaç hafta, yavaşça Türkçe öğrenmek için. Anneannem Türk olmasına rağmen çocuklarına hiç Türkçe öğretmemişti. Kardeşim ve ben cocuk olduğumuz için henüz derse kayıt etmediler ama annemin yanında derse girmemiz için izin verdiler. Türkçe’de bir sürü Arapça kelimeler vardı, onu fark ettim, derste bazen Türkçe bilmiyor olmama rağmen Arapça kelimeler bazen işime yariyordu. Bir gün tömer’de susadım annem beni kantine gönderdi, gittim ve ‘şarap’ istedim, gündüz vakti, 10 yaşında bir çocuk, tabiki kantindekiler epey güldüler, ben de ağlayarak gittim neden benimle dalga geçiyorlar diye. Şarap Arapça bir kelime ve içecek anlamına geliyor halbuki Türkçede şarap üzümden yapılan alkollü bir içecek, Arapçada şarap 'nabidh' demek. Neyse ki Türkçe öğretmen açıkladı ve o sırada kantindekiler ‘ağlama tamam biz de bilmiyorduk’ diye gelipte bana bedava üzüm suyu verdiler.

Ortaokulda devlet okula gittik. Kızlar İle erkekler ayrı okullara veriliyordu. Dolayısıyla sadece kız arkadaşlarım oldu. Annem kütüphaneci olduğu için ayrıca evde de kütüphane vardı; hoş annemim evinde hala kocaman kütüphanesi var. Tabi çocuklar olarak sürekli okuyorduk. İki kere devlette ödül almıştık okuma yarışmasından. Sevdiğim kitapları senaryo yapardım sonra okulda hem yönetir hem de başrol aldırdım. Bir gün Cinderella oyunu yaptım ama erkek olmadığı için bazı kızları erkek gibi giydirip öyle oynadık. 

O okulda bir sürü kız başörtülüydü. Annem hiç bir zaman başörtü ile alakası olmadı. Ama ben okulda olan kız arkadaşlarıma uydum ve başörtü taktım. Tabi o zamanlar hala tanrıya inanırdım. Anneme bile kızmıştım neden takmıyorsun diye. Annem ‘sen ne istiyorsan yap bana da karışma’ dedi. Birkaç gün yaptım. Okulda sadece kızlar olduğu için okulda takmak gerekmiyordu sadece okuldan çıkınca. Takarken örtüyü kapatmak için iğne ile birleştiriyorsun, örtüyü önce düzenliyorsun sonra iğneyi takıyorsun. İğneyi dudaklarımın arasında duruyordu bir anda iğneyi yuttum! Panik olduk, kızlar İle beraber cümbür cemaat beni eve götürdüler. Annem çok güldü; “Tamam boğazından geçmiş, sorun değil ama bir doktora gidelim’ dedi. Doktora gittik. O da sorun değil ama ‘apandisite ulaşırsa iyi olmaz’ dedi. ‘Boka bakmak gerekiyor bir süre’ dedi. Bir hafta sürekli dışkının içinde bakıp ve çıkıp çıkmadığı bakmak zorunda kaldım! Bir daha da örtü mörtü tövbe ettim. Sonra da Darwin ve felsefe okumaya başlayınca tanrı İle aramız bozuldu. 

Toprakla Çevrili Ateşler: Bir Akdeniz Sürgününün Seyir Defteri

I. Üzüm Taneleri ve Sürgün Çocuklar

Ürdün’de, çocukluğumun henüz dördüncü basamağındayken, kader bizi alıp Hristiyan bir köyün yabancı sokaklarına bıraktı. Annem, kız kardeşim ve ben… Yeni evimize giden yollar, henüz ilk adımlarımızda taşlarla örüldü. Küçük ellerin fırlattığı taşlar tenimize değerken, havada "Müslümanlar! Müslümanlar!" çığlıkları yankılanıyordu. Annem, bir aslan vakarıyla bizi göğsüne siper edip muhtarın kapısına dayandı. O gün köyde, bağ bozumu neşesiyle şarap yapılıyordu. Kadim bir geleneğe göre üzümleri yalnızca bakire kızlar ezebilirdi. Biz o köyün yabancısı, o dinin ötekisiydik; fakat o gün, önyargıların sınırları eridi. Müslüman olmamıza rağmen kız kardeşim ve ben, Hristiyan çocuklarla o büyük teknelerin içine girdik. Ayaklarımızın altında ezilen üzümlerin mor suyu, aramıza çekilen görünmez duvarları yıkayıp götürdü.

II. On Ağacın Külü ve Öğrenilen Hayat

Evimizi kuşatan uçsuz bucaksız bir şeftali çiftliği vardı; adeta ucu bucağı görünmeyen yeşil bir deniz. Evin hemen yamacındaki ağaçların meyveleri bizim rızkımızdı, ötesini ise bir çiftçi toplardı. Mevsim dönümlerinde, toprağın üzerindeki kuru otları ateşe verdiklerini görür, büyülenmiş gibi izlerdim. Bir gün, çocukça bir cesaretle arkadaşlarımı topladım ve kibriti çaktık. Bilmiyorduk ki o yangınları çıkaranlar, ateşin hırsını dizginlemek için topraktan sınırlar çekerlermiş. Bizim ateşimiz sınır tanımadı; rüzgarla işbirliği yapıp on tane şeftali ağacını küle çevirdi. Ev sahibinin öfkesi göğü yoruyordu: "Öldüreceğim o çocukları!" diye kükrerken, annem bizi şefkatinin en kuytu köşesinde sakladı. O gün canımız yanarak öğrendik: Hayatın bahçesinde bir şeye elini sürmeden önce, onun sırrını öğrenmek gerekirdi.

III. Meşe Ağacının Gölgesi ve Küfürbaz Misafir

Evin yanı başında, zamana meydan okuyan yüz yıllık bir meşe ağacı yükselirdi. Heybeti o kadar büyüktü ki gölgesi altına en az dört arabayı alır, bizi güneşin gazabından korurdu. Kız kardeşimle o dev gövdenin altına minik çadırlar kurar; yataklarımızı, battaniyelerimizi, en sevgili oyuncaklarımızı oraya taşırdık. Anneme, "Bu gece burada, doğanın kalbinde uyuyacağız," diye diretirdik. Annem, yüzünde muzip bir gülümsemeyle "Tamam" derdi. Fakat gece siyah pelerindir, ardında bilinmezlikler saklar. Karanlık çöküp de ormanın derinliklerinden vahşi hayvanların uğultuları yükselince, cesaretimiz çadırda kalır, arkamıza bakmadan eve koşardık.

O günlerden aklımda kalan bir diğer neşeli hatıra ise evimizin o aksi papağanıydı. Annem arabasını Türk bir tamirciye götürürdü; onlar memlekete kesin dönüş yaparken bu kuşu bize emanet ettiler. Papağan, birisi eve izinsiz girdiğinde ya da canı sıkıldığında Türkçe avazı çıktığı kadar bağırırdı: "S**tir git!" İşin latifesi, evimize gelen misafirlerin hepsi Arap’tı ve kuşun kendilerine ettiği bu ağır hakaretleri kibar birer selamlama zannedip gülümserlerdi.

IV. Annemin Gizli Rotası

Biz çocuklar o sıralar habersizdik ama annemin zihninde sessizce olgunlaşan bir kaçış planı vardı: Türkiye’ye taşınmak. Annemle babam, ben henüz iki yaşındayken yollarını ayırmıştı. O coğrafyanın sert yasalarına göre, bir babanın kızı 15 yaşına bastığında kimseye sormadan onu elinden alma hakkı vardı. Annem, ömrü boyunca erkil dünyanın zincirlerini kırmaya çalışmış, bu uğurda ağır bedeller ödemiş yaralı bir kadındı. İlk evliliğinden, benden tam 15 yaş büyük bir ablam vardı. Annem babamla evlenip bana hamileyken, eski kocası bir gece kapıya dayanıp ablamı zorla alarak Suudi Arabistan’a kaçırmıştı. Ben ablamın yüzünü ilk kez gördüğümde 20 yaşındaydım. Annem, aynı acının benim üzerimde tekrarlanmasına izin vermezdi. Celladıyla yüzleşmemek için, ben 15 yaşıma girmeden bu topraklardan gitmeliydik.

V. Amman’dan İstanbul’a Uzanan Özgürlük

Neyse ki anneannem Türk’tü ve çocuklarını zamanında Türk elçiliğine nakşetmişti. Damarlarımızda taşıdığımız bu kimlik, bizim özgürlük biletlimiz oldu. Annem bir öğretmendi ve yaz kapıyı çalıp üç aylık tatil başladığında, bizim için macera başlardı. Amman’dan İstanbul’a uzanan o uzun yollarda, direksiyonda tek başına bir kadın, arkada ise dünyayı keşfeden kız çocukları vardı. O seyahatlerin kokusu hâlâ burnumdadır.

Gündüzleri yol akar, geceye doğru başımızı sokacak bir otel bulup sığınırdık. Sabahın ilk ışıklarıyla uyanır, yabancı şehirlerin sokaklarını adımlar, sonra yeniden yola koyulurduk. Bir gün, uçsuz bucaksız bir otobanda saatlerce gittik. Gece, simsiyah bir örtü gibi üzerimize çöktü ama kalacak tek bir ışık bile bulamadık. Annemin yorgunluktan gözleri kapanıyordu. Issız, terk edilmiş bir benzin istasyonuna sığındık. Arabayı, arkasındaki dünyaya kapatırcasına duvara sıfırlayarak park ettik, kapıları kilitledik ve uykunun güvenli limanına bıraktık kendimizi. Sabah, camın tıklatılmasıyla uyandık. Karşımızda elinde bir tepsiyle duran, hiç tanımadığımız bir adam vardı. Tepside dumanı tüten sıcak bir çay ve taze poğaçalar… Bizi doyurdu, içimizi ısıttı ve "Yolunuz açık olsun" diyerek bizi meçhule uğurladı